رهبر معظم انقلاب: تقوا يعنی پرهيز با حركت نه پرهيز با سكون

رهبر معظم انقلاب حضرت آيت‌الله خامنه‌ای در جلسات تفسير قرآن به تبيين واژه‌های بنيانی كلام‌الله‌مجيد می‌پردازند .

متن ذيل نظرات ايشان در مورد كلمه تقوا است كه در جلسه هشتم تفسير قرآن بيان شده است:

درمورد تقوا : چون كلمه تقوا يك سخن تكرار شونده است و فرهنگ تقوا در جامعه خيلی تكرار می‌شود، من اصرار دارم شما آن نكته‌ی حرف مرا دريابيد، و لذا مقصود را درست توجه كنيد! من گفتم تقوا را می‌توانيم اينطور معنی كنيم كه شما بفهميد. اما واژه گزينی برای ترجمه يك معنی ديگر است.

مفهوم تقوا

تقوا يعنی پرهيز با حركت نه پرهيز با سكون، يك وقت هست شما در حال سكون پرهيز می‌كنيد، يعنی برو در خانه‌ات بنشين و كاری به كار چيزی نداشته باش و با رانندگی نكردن پرهيز كن به اين كه به كوه نخوری و از دره پرتاپ نشوی، پرهيز از كوهنوردی كردن، حركت نكردن در خارزارها كه خارهای مغيلان دامن شما را نگيرد، اين جور پرهيز است و اسلام اين را به شما توصيه نمی‌كند. بلكه می‌گويد در سينه‌ی قضايا و واقعيت‌ها با حوادث روبرو بشويد و در عين حال پرهيز كنيد. مثل راننده‌ای كه رانندگی می‌كند اما پرهيز هم می‌كند و اين پرهيز همان است كه گفته شد. مراقبت كردن و مواظب خود بودن، پس كلمه‌ی پرهيز در اينجا يك كلمه‌ای است درست، منتها چون پرهيزگاران در ترجمه‌ی متقين زياد تكرار شده و در ذهن‌ها آن حساسيت لازم را به معنا برنمی‌انگيزد، من ترجيح دادم بگوئيد پرهيزمندان البته پرهيزمندان را هم چون جا نيفتاده اصرار ندارم بگوئيد، خود بنده آن سال‌های قديم تقوا را پروا گرفتن و پرواداشتن را معنا می‌كردم، اما بعد فكر كردم ديدم عبارت پرواكاران و پروامندان يك عبارت نامأنوسی است و هيچ مصطلح نيست، يعنی آن موسيقی‌ی لغت بايد بر گوش سنگينی نكند، بايد زيبا به گوش برسد تا رايج شود و اين يكی از رازهای واژه گزينی است.

بنابراين، شما معنای تقوا را بدانيد كه تقوا يعنی: پرهيز در حال حركت و مراقبت در حال حركت، در ميدانها حركت بكنيد، اما مواظب باشيد! از اصطكاك‌ها، از غلط رفتن راه‌ها، از واردكردن ضايعه‌ها بخود يا ديگران و از تخطّی كردن از حدودی كه برای انسان معين كرده كه انسان را به گمراهی می‌برد، چون جاده بسيار خطرناك و طولانی و ظلمانی است.

اين ظلمات دنيا را مشاهده می‌كنيد كه قدرت مادی گرچه گردوغباری امروز در دنيا برپا كرده؟ عربده می‌كشند و تصميم‌گيری می‌كنند و چه بسيار انسان‌هايی كه در اين راه‌ها گمراه می‌شوند. پس بايد مواظب بود! چقدر انسان امروز در دنيا حقانيت راه‌های استكباری را در دلش قبول دارد؟ همين كه می‌گويند افكار عمومی غرب اينگونه گفت همين تلاشی كه می‌كنند تا افكار عمومی غرب را برضد يك مفهومی و يك حقيقتی برانگيزد اين برای چيست؟ برای همين است كه می‌خواهند باورها انسان‌ها را جلب كنند كه متأسفانه باور خيلی را جلی می‌كنند و اين همان گمراهی پذيری راه حقيقت و راه زندگی است كه اگر يك ذره هشياری‌شان را از دست دادند گمراه خواهند شد، ولذا در اين راه تقوا لازم است اگر كسی اين تقوا را داشت، آن وقت قرآن او را هدايت كند، لكن اگر كسی اين تقوا را نداشت و همچنان چشم بسته، بزن و برو و بی‌توجه مستانه حركت كند، آيا قرآن می‌تواند او را هدايت كند؟ ابداً ، هيچ سخن حقی اين چنين آدمی را نمی‌تواند هدايت كند! كسی كه گوش دل به هيچ چيز نمی‌دهد و هيچ حقيقتی را باور ندارد، وسرمست ودربست در اختيار شهوات خودش، يا شهوات ديگران دارد حركت می‌كند. قرآن او را هدايت نخواهد كرد.

بله قرآن يك ندايی هست، اما اين ندا هيچوقت به گوش آنها حساس نمی‌آيد. در قرآن يك تعبيری هست كه می‌فرمايد : اولئك ينادون من مكان بعيد ( ۴۴- فصلت ) و اين اشاره به همين آدم‌هاست می‌گويد : آنها ندا داده می‌شوند از راهی دور. شما گاهی يك آهنگی را از راه دور می‌شنويد، مثلاً يك نفر خوش‌خوانی يك نغمه بسيار زيبايی را با زير و بم‌های بسيار رقيق و لطيفی دارد می‌خواند اما فرض كنيد از فاصله يك كيلومتری، صدای او می‌آيد لكن چه می‌گويد؟ اولاً معلوم نيست، چون لفظ شنيده نمی‌شود و فقط صدا شنيده می‌شود، بعد همين صدا هم كه ظرافت‌های درونش بكار رفته اصلا فهميده نمی‌شود، مثل يك خطی كه بر ديوار رسم شده و شما آنرا از دور می‌بينيد يك خط است اما وقتی نزديك می‌رويد می‌بينيد اين خط مثلاً يك ظرافت‌هايی درونش به كار رفته كه از دور نمی‌شود ديد، ولذا اين آدمها را قرآن می‌گويد مثل اينكه از دور صدايشان می‌زنند چيزی نمی‌شنوند پس بايد هشيار بود تا هدايت شد. اين مختصری از جلسه‌ی گذشته و، هدی للمتقين بود.